|
دراي |
|
سهشنبه ٧ مهر ،۱۳۸۸ آنها واقعا چند نفرند؟
همیشه بعد از هر یک از تجمعات و تظاهرات بعد از انتخابات، تخمینهای متفاوت و متعارضی از تعداد افراد حاضر و گستردگی تظاهرات اعلام میشود. از یک طرف فارس و کیهان و ایران تعداد مخالفان دولت را چند ده نفر و حاضران در تجمعات طرفدار دولت را میلیونی اعلام میکنند. البته سبزها هم به همین ترتیب ادعا میکنند در روز قدس صدها هزار نفر بوده اند و طرفداران نظام در این روز در اقلیت بوده اند. کدام راست میگویند؟ من یک مقدمه مینویسم،سپس چند مثال میزنم. سپس توضیح میدهم که چرا در پست قبلی گفتم عکس درست و حسابی از تجمع ایرانیان در نیویورک ندیده ام. لازم است پیشاپیش تاکید کنم که این مطلب بار ارزشی ندارد و صرفا نگاهی آماری به یک پدیده خارجی است، دقیقا مشابه بررسی گرم شدن زمین یا سرعت انتشار یک بیماری واگیردار. اهمیت عکس طبیعتا دایره دید هر فردی محدود است. حتی اگر در قلب تظاهرات هم حضور فیزیکی داشته باشی، محدود به همان ناحیه حضور هستی. برای همین منطقی است که برای تخمین گستردگی یک تظاهرات از عکسها و فیلمهایی که منتشر میشود استفاده کرد. خیلی وقتها این عکسها تعمدا از زوایای خاص و برای به غلط انداختن مخاطب گرفته شده است برای همین باید دقت کرد. حتما دوستان وزارت اطلاعات از روشهای علمی و دقیق و با استفاده از مامورانی که در آن واحد در نقاط مختلف حاضرند برای این کار استفاده میکنند اما من به عنوان یک ناظر آماتور سعی میکنم با بررسی عکسها و فیلمهایی که منتشر میشود و نیز یک سری معیارهای دم دستی و منطقی تخمینی از جمعیت به دست بیاورم. خلاصه اینها را اینجا مینویسم بلکه دوستان هم نظرات تکمیلی اگر دارند اضافه کنند تا من هم یاد بگیرم.
مقدمات من فعلا فرض میکنم عکسهایی که بررسی میکنم دستکاری و مونتاژ نشده اند. در عین حال فرض میکنم عکاس تمام سعی اش را برای به غلط انداختن من به کار برده است و با زاویه و نور و فوکوس و کادر بازی کرده است و من باید هوشیار باشم. من تجمعات را به چند دسته بسیار کلی تقسیم میکنم:
تخمین دم دستی در هر عکسی میتوان تخمینی از حداقل افراد حاضر در آن عکس به دست آورد. ساده ترین روش آن است که از یک قطعه کوچک نمونه برداری تصادفی کرد و با در نظر گرفتن رشد نمایی جمعیت در فواصل یکسان، جمعیت را تخمین زد. به نظر میرسد اندازه فضایی که هر فرد در عکس اشغال میکند لگاریتمی کم میشود. مثلا سعی کنید عکس زیر را به ۴ ستون و ۴ سطر مساوی جمعا ١۶ مستطیل مساوی تقسیم کرده و اولین ناحیه پایین و راست را بشمارید. بعد مستطیل بالایی را شمرده و بعد همین طور بعدی را. آخرین مستطیل عملا محو میشود و میتواند به اندازه ٣ تای قبلی و حتی بیشتر جمعیت در خود دارد. همین نوارهای مرزی که معمولا میتواند تا بینهایت امتداد پیدا کند یا به حسب اتفاق تنک شود معمولا آن جایی است که عکاس سعی میکند توهم بینهایت را با آن القا کند. جا برای دستکاری و مونتاژ جزیی هم در آن زیاد است. تخمین من این است که بین ١٠٠٠ تا ٢٠٠٠ نفر میتوانند عکس بالا را ایجاد کنند. البته نمیتوان تخمین درستی از کل جمعیت به دست آورد مگر آنکه بدانیم این تجمع کجاست و نسبت به کانون تجمع چه فاصله ای دارد.
تعمیم به کل حداقل افراد که در یک عکس تخمین زده میشود محتملا بخشی از یک توده به هم پیوسته از افراد هستند که با توجه به موقعیت عکس نسبت به کانون احتمالی تجمع و عوامل محیطی مثل فشار نیروی انتظامی،حضور افراد محبوب که باعث بایاس جمعیت میشود،... میتوان تخمینی از جمعیت توده به دست آورد. مثلا منطقی نیست که در شرایط معمولی در عکس بالا ناگهان بعد از مرزهای عکس دیگر پرنده پر نزند. البته اگر مثلا جمعیت توسط نیروی انتظامی کنترل شود یا کنار نرده وسط خیابان حرکت کنند یا... ممکن است توزیع جمعیت پیوسته نباشد. با کنار هم گذاشتن چند عکس میتوان دریافت که آیا چنان عوامل غیرطبیعی حاضر بوده اند یا نه. با کنار هم گذاشتن تخمین این توده ها و فرض کردن پیوستگی و نرمال بودن توزیع جمعیت میتوان بازه ای برای حداقل و حداکثر تعداد جمعیت تعیین کرد. برای این کار معمولا استفاده از نقشه و نیز عکسهایی که عملا مرزهای جمعیت را نشان میدهدو یک سری محاسبات ساده میتواند تخمین معقولی به دست دهد. باید بسیار محتاط بود که در تعمیم توده ها در دام عکاس نیفتیم و دقت کنیم که این صرفا تعیین یک حداقل و حداکثر برای جمعیت است و حتما روشهای دقیقتری برای تخمین جمعیت وجود دارد. اگرچه ممکن است این روش خطای بسیار زیادی داشته باشد اما باز هم در اکثر اوقات برای رد کردن تخمینهای اغراق آمیز کافی خواهد بود. چگالی پیوسته و فزاینده به سمت کانون برداشت من این است که در تجمعات متمرکز، معمولا چگالی جمعیت هر چه به سمت نقطه کانونی حرکت کنیم بیشتر میشود. لذا معمولا عکسهایی که از قلب تجمع گرفته میشود و چگالی خیلی زیادی را نشان میدهد واقعا درک خاصی از جمعیت به دست نمیدهد چون ممکن است بلافاصله چگالی افت کند. ولی اگر در فاصله زیادی از کانون تجمع بتوان جمعیتی با چگالی زیاد را مشاهده کرد، با فرض اینکه آنها همگی با هم در حال پیوستن یه یک تجمع بعد از یک تجمع دیگر نباشند، میتوان نتیجه گرفت که این چگالی جمعیت از این نقطه به بعد به سمت نقطه کانونی یا ثابت میماند یا بیشتر میشود و لذا تخمین بهتری از جمعیت داشت. مثال آنچه از این عکس بر می آید این است که لااقل حدود ١٠٠ نفر دور و بر خودروی احمدی نژاد، یعنی کانون تجمع، را در سفر استانی گرفته اند و ممکن است ١٠ متر آنطرف تر کاملا خلوت باشد:
ولی با اضافه شدن این عکس که نمای بازتری دارد میتوان دید که جمعیت نسبتا زیادی پشت خودرو هستند و مقدار حداقلی که از عکس قبلی حاصل شده بود باید تصحیح شود
مثلا از این عکس نمیتوان درک درستی از جمعیت تظاهرات ٢۵ خرداد به دست آورد چون نزدیک به کانون است و جمعیت ممکن است بلافاصله پشت سر عکاس تنک شده باشد:
مثلا تخمین من از عکس بالا ۵ هزار نفر است که میتواند جزوی از یک توده ۵٠ هزار نفری باشد. لذا تا اینجا حداقل جمعیت را ۵٠ هزار نفر تخمین میزنم. اما اگر عکس زیر را که تقریبا ٢ کیلومتر با میدان آزادی فاصله دارد در نظر گرفته و فرض کنیم چگالی جمعیت به سمت کانون تجمع حداقل ثابت بوده است، تخمین ۵٠٠ هزار نفری برای این توده به نظر من قابل قبول است:
البته که من ادعا نمیکنم در عکس بالا ۵٠٠ هزار نفر دیده میشوند، بلکه شاید ۵٠ هزار نفر اگر قرار بود سر خیابان بهبودی تجمع کنند همین چگالی جمعیت را ایجاد میکرد اما دقت کنید که مقصد نهایی این جمعیت میدان آزادی است. عکسهای زیر را هم اگر اضافه کنیم که یکی چگالی جمعیت را روبروی سازمان حج و اوقاف و دیگری نزدیک میدان انقلاب نشان میدهد به نظرم میتوان تخمین ٢-٣ میلیونی را برای روز ٢۵ خرداد قابل قبول دانست:
عکس زیر هم خیابان آزادی است و نماد میدان انقلاب آن انتها پیداست:
این فیلم هم علیرغم کوتاهی به نحو خوبی گستردگی جمعیت را نشان میدهد.
البته باید توجه داشت که اگر نکته جاذبی آن حوالی موجود باشد به نحوی یک کانون موضعی ایجاد میکند که چگالی حمعیت به سمت آن کانون افزاینده و پیوسته خواهد بود. مثلا اگر شخصیت معروفی در یک نقطه از تجمع حاضر باشد چگالی جمعیت دور او طبیعتا زیاد میشود و در تخمین کل جمعیت باید آن نقطه چگال را حذف کرد. مثلا با دیدن عکس زیر فرضا در حوالی میدان هفت تیر نمیتوان چگالی زیاد را تا کانون تجمع تعمیم داد:
همین طور ممکن است نیروی انتظامی به صورت موضعی مانع تردد شود و به طور لحظه ای چگالی در نقطه خاصی بسیار زیاد شود. همین طور است نقش ایستگاههای صلواتی به عنوان نقاطی که چگالی را نمایی بالا میبرد! لذا نمیتوان بر مبنای صرفا یک عکس قضاوت کرد. مثلا عکسی که در بالا میدان انقلاب در آن پیداست اگر منحصر به فرد بود ممکن بود که صرفا در یک لحظه به دلیلی جمعیت متراکم شده باشد. اما اگر مجموعه ای از عکسها از زوایای مختلف وجود داشته باشد آنوقت میتوان نتیجه گیری کرد.
طبیعتا هر چه عکس نمای بازتری داشته باشد تخمین بهتری از جمعیت به دست میدهد. گاهی هم عکاسها بنا به ملاحظات دیگر از جمله تاکید بر یک شخصیت به جای جمعیت و یا اینکه برای پنهان کردن کمی جمعیت، هم سطح با جمعیت عکس میگیرند که علیرغم تلاش القای جمعیت "زیاد"، واقعا معلوم نیست که چند نفر در عکس هستند: مثلا در این عکس در میدان امام خمینی که مربوط به تجمع 28 خرداد است، جمعیتی که این عکس نشان میدهد حداقل 500 نفر است ولی چیزی در مورد حداکثر آن نمیتوان گفت:
اما در عکس زیر که از بالا گرفته شده جمعیت بیشتری دیده میشوند:  همین عکس با حجم بالا و نیز این:
و طبیعتا هر چه عکس بازتر باشد تحمین بهتری از جمعیت به دست میدهد:
یا اضافه کردن چند عکس دیگر از زوایای دیگر میدان میتوان توده جمعیت را بهتر دید:
و این:
اما به علاوه عکسهای فوق میتوان عکسهای نقاط دورتر از کانون تجمع را هم بررسی کرد. مثلا این عکس تقاطع کریمخان و آبان و رو به میدان هفت تیر گرفته شده است:
در همین راستا مقایسه دو عکس زیر هم قابل توجه است:
به مرزهای جمعیت که به میانه میدان نقش جهان هم نرسیده اند دقت کنید. البته ممکن است این عکس زودتر از برنامه گرفته شده باشد اما اگر واقعا این عکس مربوط به اوج مراسم باشد، کمتر از 10 هزار نفر در میدان هستند. در عکس زیر اما میدان نقش جهان تقریبا پر است. فکر میکنم بیش از 50 هزار نفر در این عکس باشند.
پی نوشت: تجمع نیویورک با همه این توصیفات به عکسها و فیلمهای تجمع نیویورک نگاه کنید. بازترین عکسی که من دیده ام عکس زیر است که آن هم شاید 100 نفر در آن دیده شوند.
من از دوستانی که آنجا بوده اند اطلاع موثق دارم که در حدود 5000 ایرانی در نیویورک جمع شده اند. این عدد نسبتا زیادی است ولی به نظر میرسد که دوستان نظرشان با نظر من در مورد اهمیت عکس متفاوت است. اگر کسی در ایران این عکسها را ببیند و حرف فارس و کیهان را باور کند که 100 نفر تجمع کرده بودند چندان خرده ای نباید بر او گرفت. کافی بود یکی از دوستانی که این همه راه تا نیویورک رفته است برود در یکی از پلها یا ساختمانهای فراوانی که آن اطراف هست و یک عکس وایدشات از جمعیت بگیرد. حتی اگر هیچ پل و ساختمانی آن دور و اطراف نمیبود باز هم یک نفر میتوانست برود بالای یک نیمکت، درخت یا تیر چراغ برق و از تجمعی که ادعا میشد هزاران نفر بوده اند یک عکس بگیرد. همین طور در مورد پل بروکلین تنها عکسهایی که من دیده ام از روی همان پل است. فقط یک عکس در نیویورک تایمز دیدم که از پل بروکلین از روبرو و نه از روی پل عکس گرفته بود. خلاصه که تا جایی که من میفهمم تجمع نیویورک علیرغم همه دردسرهایی که ایرانیها تحمل کرده بودند به آن خوبی که باید و شاید مستند نشده است.
پی نوشت ٢: یکی از دوستان عکسهای زیر را هم از تجمع نیویورک فرستاده اند که نمای بازتری داشته و گستردگی را بهتر پوشش میدهد:
*عکسها را عمدتا از اینجا و اینجا گرفته ام.
**این متن ممکن است به تدریج کامل تر شود.
[ خانه| آرشيو | پست الكترونيك ] |
خانه آرشيو پست الكترونيك
 |
